HƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HIỆN CÁC BƯỚC CHO MỘT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP THPT

Hàng năm Bộ GD-ĐT tổ chức cuộc thi Khoa học kỹ thuật (KHKT) cấp Quốc gia dành cho học sinh trung học. Thông qua cuộc thi ở các cấp, học sinh làm quen với hoạt động nghiên cứu khoa học. Đây là một quá trình nhận thức khoa học, là hoạt động trí tuệ đặc thù bằng những phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm ra một cách chính xác và có mục đích, tạo ra sản phẩm mới dưới dạng tri thức mới về nhận thức hoặc phương pháp. Hoạt động NCKH, là sân chơi bổ ích giúp các em áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học đi đôi với hành; tiếp cận, làm quen với phương pháp, kỹ năng NCKH, tạo sự tự tin, tìm tòi và sáng tạo; rèn luyện cách làm việc tự lực, làm việc nhóm, tính tích cực, chủ động, hứng thú trong học tập và sinh hoạt tạo đà cho các bậc học tiếp theo. Từ đó phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh ở một số môn học có liên quan, phát hiện các tài năng để bồi dưỡng mũi nhọn. Không những thế, NCKH trong nhà trường là một trong những nội dung được đẩy mạnh, nhằm thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục. Để phát huy những lợi ích trên, hoạt động NCKH phải được chú trọng ngay trong độ tuổi học trò, có như vậy mới có cơ sở xây dựng và phát triển được đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho xã hội. Với những lí do đó, hướng dẫn học sinh biết trình tự để thực hiện một dự án NCKH là cần thiết.
Tuy nhiên, để có sự thành công của một đề tài nghiên cứu khoa học phải có ý tưởng mới, tính sáng tạo và phải mất thời gian, tiền bạc và công sức. Bạn phải dành nhiều thời gian để tìm hiểu, đọc tài liệu, đi thực tế, khảo sát, viết báo cáo... Bạn phải bỏ ra một khoản tiền không ít để mua tài liệu tham khảo, photo tài liệu, in ấn, và các chi phí khác trong quá trình nghiên cứu. Đặc biệt công sức phải bỏ ra là rất lớn, bạn sẽ phải nỗ lực hết mình, cố gắng ngày đêm trong một khoảng thời gian dài để có được kết quả tốt nhất.
Khi đã tìm ra vấn đề muốn nghiên cứu, bạn hãy vạch ra cho mình một kế hoạch nghiên cứu phù hợp, không quan trọng là ý tưởng của bạn đã được nghiên cứu chưa mà quan trọng là bạn phải biết chọn những điểm mới hoặc phát triển ý tưởng đó theo hướng khác.
Yếu tố nào làm nên sự thành công của một NCKH học sinh THPT?
Yếu tố quan trọng nhất chính là con người. Để theo đuổi và thành công với một đề tài NCKH, trước tiên, các bạn cần lựa chọn “người đồng hành tin cậy”. Thành viên trong nhóm NCKH phải là những bạn chăm chỉ, làm việc có trách nhiệm, nghiêm túc trong công việc và tốt nhất đã từng làm việc chung với nhau để có thể đảm bảo sự phối hợp ăn ý và kết quả tối ưu nhất. Bên cạnh đó, giáo viên hướng dẫn tâm huyết, nhiệt tình, có kiến thức sâu trong lĩnh vực mình định nghiên cứu và có nhiều kinh nghiệm NCKH sẽ giúp ích rất nhiều cho nhóm, vì Thầy Cô sẽ là người định hướng, chỉ đường và giải đáp các thắc mắc trong quá trình nhóm thực hiện đề tại NCKH.
5 bước để thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học
Nếu thực sự bạn có niềm đam mê NCKH, bạn đừng ngần ngại mà hãy bắt tay ngay để thực hiện một dự án NCKH về bất cứ một vấn đề nào đó mà bạn thích! Nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, xin hãy làm theo 5 bước sau đây:
1. Tìm ý tưởng
Xuất phát ngay từ những hiện tượng quan sát được trong thực tế, từ đó chúng ta tiến hành nghiên cứu. Nghiên cứu là quá trình khảo sát, tìm kiếm và khám phá ra những sự kiện, thông tin, hay những vấn đề mới bằng các biện pháp có hệ thống và khoa học về một lĩnh vực nào đó, với mục đích sáng tạo, mở rộng hay chuyên sâu hơn kiến thức về một chủ đề trong lĩnh vực đã chọn. Vì vậy, trước khi bắt tay vào làm NCKH thì bạn cần phải có ý tưởng. Các ý tưởng trong đầu bạn có thể đã có từ rất lâu hoặc là xuất hiện bất chợt, vì vậy việc bạn cần làm là ghi chép lại những ý tưởng ấy ngay khi nó xuất hiện để tránh trường hợp ý tưởng chợt đến rồi đi, và bạn sẽ quên ngay khi đi làm việc khác. Còn nếu bạn chưa có ý tưởng gì thì cách tốt nhất là bạn nên dành thời gian để vào thư viện, nghe đài, xem tivi hoặc truy cập Internet hoặc thường xuyên đọc các bài báo, các tạp chí chuyên ngành để cập nhật những vấn đề nóng bỏng, thời sự.
2. Xác định mục tiêu nghiên cứu
Khi bạn đã tìm ra ý tưởng hãy tìm đọc nhiều tài liệu về vấn đề đó. Tham khảo tài liệu, sách báo các trang mạng trong và ngoài nước để xác định được mục tiêu mang tính mới, chưa tài liệu nào đã công bố.
3. Chọn tên đề tài
Sau khi đã có trong tay nhiều tài liệu bạn hãy đặt cho mình tên của đề tài! Lưu ý, tên đè tài phải ngắn gọn và phải thể hiện được vấn đề bạn đang định nghiên cứu. Tên đè tài phải thể hiện đầy đủ đối tượng, phạm vi, chủ thể, khách thể, thời gian, không gian nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu của một đề tài khoa học được phản ánh một cách cô đọng nhất trong tiêu đề của nó. Tên của đề tài cần có tính đơn nghĩa, khúc chiết, rõ ràng, không dẫn đến những sự hiểu lầm, hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau hay hiểu mập mờ.
Có một số điểm cần lưu ý hạn chế khi đặt tên cho đề tài:
Nếu lạm dụng những từ chỉ mục đích: những từ như “nhằm”, “để”, “góp phần”,… nếu bị lạm dụng dễ làm cho tên đề tài trở nên rối rắm, không nêu bật được nội dung trọng tâm. Nếu lạm dụng mĩ từ hoặc cách nói bóng bẩy: tiêu chí quan trọng trong văn phong khoa học là đơn giản, ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, đơn nghĩa; cách chọn đề tài thể hiện tình cảm, quan điểm: một tiêu chí quan trọng khác trong khoa học, đó là tính khách quan, không phụ thuộc vào tình cảm, chính kiến, quan điểm,… vì chúng thường có tính nhất thời, tính lịch sử trong một thời điểm nhất định.
Dưới đây là một số mẫu về cách cấu tạo tên đề tài:
“Nghiên cứu cải tạo bùn đỏ thành chất trồng với những phụ phẩm nông nghiệp”
“Bước đầu nghiên cứu sự thích nghi và giá trị của cây Đàn hương (Santalum album L) trồng tại Lâm Đồng”.
“Xác định một số hợp chất hoá học chủ yếu và thăm dò khả năng kháng khuẩn của dịch chiết từ lá cây Bồ Cu Vẽ (BREYNIA FRUTISOSA) tại Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng”
4. Lập kế hoạch nghiên cứu
Bạn hãy thể hiện ý tưởng của mình thành một đè cương sơ khởi bao gồm những nội dung sau đây:
+ Kế hoạch nghiên cứu
+ Tổng quan tài liệu
+ Phương pháp
+ Kết quả
+Kết luận và kiến nghị
+Tài liệu tham khảo

5. Tiến hành
Sau khi đã lập được kế hoạch bạn nên chủ động tìm gặp chuyên viên để họ tư vấn cho bạn. Xác định rõ thời gian nào cần làm gì, dựa trên kế hoạch chi tiết để tiến hành các phương pháp, kết quả, kết luận, hoàn thành bài báo cáo.
- Phương pháp, cách tiến hành thực nghiệm
 
 - Tóm tắt báo cáo đề tài: được viết sau khi đề tài hoàn thành.




- Tóm tắt báo cáo đề tài: được viết sau khi đề tài hoàn thành.
 
 
- Poster và các hình ảnh giới thiệu đề tài: : 
+ Kết quả thực nghiệm (bảng số liệu, biểu đồ, hình ảnh quá trình thực nghiệm của học sinh, …)
+ Kết luận
+ Hướng phát triển của đề tài
- Bài thuyết trình về đề tài: : 
+ Chuẩn bị tâm lí tích cực và tự tin trước khi thuyết trình
+ Hiểu rõ và sâu sắc về dự án của mình hoặc nhóm mình thực hiện
+  Chuẩn bị một số câu trả lời mà BGK sẽ đặt ra.